<Βαρδιάνος στα Σπόρκα> Παπαδιαμάντης
Του Δημήτρη Βόγγολη(ανάλυση έργου)
1) Ο Βαρδιάνος αναδεικνύει τη σχέση ατόμου και κοινότητας και ατομικούς τρόπους περιορισμών και προκαταλήψεων, η δε κοινότητα προβάλλει διαφορετική μορφή κοινωνικότητας
(Δηλαδή στα πλαίσια της δράσης ανεξαρτοποιούνται από την σχέση μέσα από την προσωπική τους πρωτοβουλία: μια εσωτερική ισορροπία μεσότητος μεταξύ της κοινωνίας των γυναικών και των Ανδρών)
2) Η Σκεύω για να περιθάλψει τον ναυτικό γιο της που βρίσκεται στο¨λοιμοκαθαρτήριο της νήσου Τσουγκριά αποφασίζει να ντυθεί άνδρας ως διορισμένος φύλακας. ( (Υπέρβαση αρετής με θετικό πρόσημο Εσωτερικής Ισορροπίας μεσότητος-υπερβολική μητρική αγάπη)
3) Η ψυχική δύναμη κατάφερε να ξεγελάσει την τοπική γραφιοκρατία με την βοήθεια τουΚαλόγηρου,του Γερμανού γιατρού ΒίλελελμΒούνδ και να περιθάλψει τον γιο της και να τον σώσει: (Εξωτερική ισορροπία μεσότης Αρετής ικανοποίησης ζωηράς επιθυμίας )
Η Σκεύω έχει διαφορετικές απόψεις από εκείνες των νεοτέρων μελών της γυναικείας κοινότητος και αυτός είναι ο λόγος που γίνεται αντικείμενο περιφρόνησης από τις γυναίκες (Εξωτερική Ισορροπία μεσότητος Αρετής του ωραίου και του κάλλους)
4) Σκεύω αποτελεί μια σταθερά αξία της χριστιανικής συμπεριφοράς μακροθυμίας απέναντι στους χλευασμούς, διάθεση προσφοράς και αλληλεγγύης (. Εξωτερική Ισορροπία μεσότης Αρετής, ενάρετου ανθρώπου που δίνει ερμηνία για το παρόν αλλά και την πιθανή έκβαση των μελλόντων με κοινωνική συνείδηση)
5) Η Γιαλινίτσα η Σαβουρόκουφα έβλεπε με τρόμο το πλήθος των πλοίων σαν να έρχονταν η συντέλεια του κόσμου (Εξωτερική ισορροπία μεσότης Αρετής υπέρβασης προσδοκίας)
Η ανδρική μεταμφίεση αφίεται να εννοηθεί ότι ήταν αποτέλεσμα θεϊκής φώτισης που επιστεγάζει μια πράξη προσευχής σ αποβάλλει προσωρινά την γυναικεία φύση της και εισχωρεί στον κόσμο των ανδρών πράξη δράσης στο πλαίσιο ενός αναξιόπιστου και κακοδιοικούμενου συστήματος(Εξωτερική ισορροπία μεσότης υπερβολής επιβολή επιθυμητού διάσωση ζωής αυτοθυσία.–πρότυπο μητρικής συμπεριφοράς αλλά να ξεπερνά την δυική περιορισμένη αγάπη και να φθάσει σε μια οικουμενική αγάπη απέναντι στην ανθρώπινη δοκιμασία.είναι ο θετικός ήρωας που υπερβαίνει τα όρια του προσωπικού του κόσμου και της αυτάρκειάς του και εμπλέκεται στο ΌΛΟ )
6) Ο Γερμανός γιατρός πρόκειται για έναν αλκοολικό,καλόγερο,και ξένο αλλά αυτός που συμπαρίσταται της Γραίας και παίζει τον πρώτο ρόλο στην περίθαλψη του γιου της λειτουργεί ως θεϊκός ήρωας
(Εσωτερική ισορροπία μεσότης αλληλεγγύης στον συνάνθρωπο)
7) Ο πάτερ Νικόδημος αρωγός της Σκεύως και αυτός τοποθετείται έξω από την κοινωνία αφού εμφανίζεται ως άνθρωπος της φύσης και όχι της κοινωνίας , δεν είναι δέκτης κοσμικής παιδείας και ότι οι γνώσεις του προέρχονται από το σχολείο της φύσης.(Εξωτερική ισορροπία μεσότης υπερβολής εξωθεσμικότητος)
8) Ο Νικόδημος διέπεται από το πνεύμα του ερημιτισμού με αναπτυγμένη συναισθηματική σχέση με τα ζώα, στο τέλος θα εξελιχθεί και θα εμπλουτισθεί με φιλανθρωπική και κοινωνική δράση και συνύπαρξη με τους άλλους.
9) Τόσο η Σκεύω ,ο βοηθός επιστάτη ,ο Νικόδημος και ο Γιατρός είναι μοναχικές προσωπικότητες ,όπως ορίζει η σχέση τους με την κοινότητα.(Εξωτερική ισορροπία στη σχέση του Νικόδημου με την φύση και Εσωτερική ισορροπία μεσότης στην συνύπαρξη όλων στην κοινωνία.)
10) Ο μαστρο Στάθης ο χερχέρης ο Αρχιτέκτων κατασκεύαζε πολλά παραπήγματα ημιτελή με αποτέλεσμα να είναι ετοιμόρροπα με κίνδυνο να πέσουν στα κεφάλια των κοιμωμένων σ αυτά.(Εσωτερική ισορροπία ελλιπούς μεσότητος με ανθρώπινο λάθος και πρόσημο αρνητικό)
11) όλες οι γυναίκες, η ζαχαρώ,η Μαρία η Πιπερού ,η Δέσπω, η Λενιώ η Γαρμπίνα, η Βγενώ η αλαφίνα,η Γερακίνα,κλπ αποτελούσαν το αντίθετο μοντέλο συμπεριφοράς από εκείνο της Σκεύως.( Ελειματική εσωτερική ισοροπία του ενός μοντέλου και Εξωτερική ισορροπία της Σεύως που συνοψίζεται στην αυτοθυσία)
12) Ο Αλέξης το Παποράκι και ο Γιάννης Μπρίκος τροφοδοτούσε κάνοντας 5 -6 ταξίδια την ημέρα μεταξύ Πολίχνης και Τσουγκριά και της ακτής του Αγίου Φλώρουακούραστα.(Εσωτερική Ισορροπία μεσότης υπερβολής ικανοποίησης του Επιθυμητού.)
13) Ο Μπάρμπα –Νίκας και το ρούμι του το αφεντικό του δικαιολογούσε 4 να τα βάζει στο λογαριασμό του και ο μπαρμπα-Νίκας εχρέωνε διπλάσια (Εσωτερική ισορροπία μεσότης υπερβολικής επιθυμίας ποτού)
Δ Ι Α Λ Ο Γ Ο Σ ΣΤΟ Λ Ι Μ Α Ν Ι
Σκηνή: Ένα δειλινό στην Πολίχνη. Η Σκεύω, ακόμη ντυμένη ανδρικά, κάθεται σε μια πέτρα κοντά στο γιαλό. Πλησιάζουν ο πάτερ Νικόδημος, ο Γερμανός γιατρός Βίλελμ Βούνδ, ο μαστρο-Στάθης, και μερικές γυναίκες του χωριού. Στο βάθος ακούγονται τα κουπιά του Παπορακίου.
Σκεύω (με χαμηλή φωνή, αλλά σταθερή):
— Είθε, Κύριε, να φωτίζεις τον νουν του ανθρώπου, διότι μόνον τότε δύναται να υπερβεί τα δεσμά της φύσεως και των προκαταλήψεων. Εγώ, η ταπεινή, δεν έπραξα ειμή το χρέος της μητρός· και αν ενεδύθην ανδρικά, τούτο δεν ήτο προς ύβριν, αλλά προς σωτηρίαν.
Πάτερ Νικόδημος (με βλέμμα απλανές, σαν να ακούει τα βουνά):
— Τέκνον μου Σκεύω, η φύσις διδάσκει περισσότερα ή τα βιβλία. Εγώ, ο αμαθής, τούτο μόνον γνωρίζω: ότι η αγάπη, όταν υπερχειλίζει, γίνεται πράξις. Και η πράξις σου ήτο ευλογημένη.
Γιατρός Βίλελμ Βούνδ (με σπασμένη ελληνική, αλλά καθαρή καρδιά):
— Κυρία Σκεύω, εγώ είδον εις υμάς θάρρος, όπερ ουδέ εις στρατιώτας εύρον. Η ψυχή σας, αυτή η ελληνική, έχει δύναμιν μεγάλην. Εγώ μόνον ολίγον ιατρικόν έδωκα· υμείς εδωκάτε ζωήν.
Μαστρο-Στάθης ο Χερχέρης (ξύνοντας το κεφάλι):
— Εγώ, κυρά-Σκεύω, δεν κατέχω από τέτοια υψηλά. Ξέρω μόνον πως τα παραπήγματα που ’κτισα, όλο και γέρνουν. Μα εσύ, μωρέ, δεν ελύγισες πουθενά. Εγώ να ’μουνα στη θέση σου, θα ’χα σωριαστεί σαν τα σανίδια μου.
Ζαχαρώ (με ειρωνεία):
— Ε, καλά τα λέτε όλοι σας, μα η Σκεύω πάντα ήτο αλλιώτικη. Δεν εκάθητο με τις γυναίκες, δεν εσυμφωνούσε με τα κουτσομπολιά μας. Τώρα μας βγήκε και ήρωας.
Λενιώ η Γαρμπίνα (με φθόνο):
— Εμ, άμα ντυθείς άντρας, όλα τα μπορείς. Εμείς τι να κάμωμεν; Είμεθα γυναίκες.
Σκεύω (με πραότητα):
— Αδελφές μου, μη με μέμφεσθε. Δεν ήτο η στολή που έσωσε το παιδί μου, αλλά η προσευχή. Και αν εσείς με περιφρονείτε, εγώ δεν έχω εις την καρδίαν μου παρά μόνον μακροθυμίαν.
Γιαλινίτσα η Σαβουρόκουφα (τρέμοντας):
— Εγώ, κυρά-Σκεύω, όταν είδα τόσα καράβια στο λιμάνι, είπα πως έφτασε η συντέλεια. Μα εσύ δεν εφοβήθηκες καθόλου.
Σκεύω:
— Ο φόβος, Γιαλινίτσα, είναι τέκνον της φαντασίας. Η αγάπη όμως είναι τέκνον του Θεού.
Εμφανίζεται ο Αλέξης το Παποράκι, λαχανιασμένος.
Αλέξης:
— Κυρά-Σκεύω! Έκαμα πέντε ταξίδια σήμερα, κι έχω άλλα δύο. Μα ήθελα να σου ειπώ πως ο γιος σου στέκει καλύτερα. Ο γιατρός εδώ τον εφρόντισε σαν πατέρας.
Γιατρός Βούνδ (με ταπεινότητα):
— Όχι πατήρ· φίλος. Και ίσως, κατά τι, όργανον της θείας προνοίας.
Ο Μπάρμπα-Νίκας πλησιάζει, κρατώντας το ρούμι του.
Μπάρμπα-Νίκας (με χαμόγελο πονηρό):
— Ε, κυρά-Σκεύω, άκουσα πως έγινες άντρας και φύλακας. Εγώ, αν ήμουν στη θέση σου, θα ζητούσα και μισθό διπλό. Όπως κάνω με το ρούμι μου.
Πάτερ Νικόδημος (αυστηρά αλλά με καλοσύνη):
— Νίκα, η μέθη θολώνει τον νουν. Η Σκεύω όμως είχε νουν καθαρόν ως το νερό της πηγής.
Ο διάλογος αναδεικνύει:
Την εσωτερική μεσότητα της Σκεύως, που υπερβαίνει τη φύση της για χάρη της αγάπης.
Την εξωτερική μεσότητα της κοινότητας, που άλλοτε βοηθεί και άλλοτε περιφρονεί.
Την ηθική υπέρβαση του γιατρού και του Νικόδημου, που λειτουργούν ως άτυποι άγγελοι.
Την ελλιπή μεσότητα των γυναικών, που μένουν στο επίπεδο της μικρότητας.
Την ανθρώπινη αδυναμία του μαστρο-Στάθη και του Μπάρμπα-Νίκα, που όμως δεν στερούνται ψυχής.
Την υπερβολική επιθυμία του Παπορακίου, που όμως γίνεται αρετή όταν υπηρετεί τον πλησίον.
Όλα αυτά συνθέτουν την Παπαδιαμαντική κοινωνία:
μικρή, φτωχή, ατελής, αλλά βαθιά ανθρώπινη, όπου η αρετή λάμπει όχι ως θεωρία, αλλά ως πράξη.
