Ο προβληματισμός και οι σκέψεις μου γύρω από το ότι ο Οικουμενικός Πατριάρχης πρέπει να είναι Τούρκος υπήκοος δεν είναι απλώς τυπικό ζήτημα· είναι βαθύτατα πολιτικό, ιστορικά φορτισμένο και συνδεδεμένο με την επιβίωση του ίδιου του θεσμού.
Τι ισχύει σήμερα (νομικά και πολιτικά)
Από το 1923–1924, με την εγκαθίδρυση της Κεμαλικής Δημοκρατίας, η Τουρκία επέβαλε ότι Πατριάρχης μπορεί να εκλεγεί μόνο Μητροπολίτης που:
κατοικεί στην Τουρκία είναι εκ γενετής Τούρκος υπήκοος
Η ρύθμιση αυτή δεν προέρχεται από διεθνές δίκαιο, αλλά από εσωτερικό τουρκικό διοικητικό διάταγμα (Τεσκερέ 1092/1923).
Η Τουρκία αντιμετωπίζει το Πατριαρχείο ως ίδρυμα του εσωτερικού της δικαίου, κάτι που δεν ανταποκρίνεται στο διεθνές καθεστώς του Οικουμενικού Θρόνου, ο οποίος είναι υποκείμενο διεθνούς δικαίου και όχι «μουφτεία».
Γιατί δημιουργείται προβληματισμός
1. Περιορισμός της ελευθερίας εκλογής
Η απαίτηση της τουρκικής υπηκοότητας:
περιορίζει δραματικά τον αριθμό των εκλόγιμων αρχιερέων
δημιουργεί κίνδυνο μελλοντικής αδυναμίας εκλογής Πατριάρχη
2. Πολιτικός έλεγχος του θεσμού
Η Τουρκία επιδιώκει: να περιορίσει τον Οικουμενικό χαρακτήρα του Πατριαρχείουνα το παρουσιάσει ως «τουρκικό θρησκευτικό ίδρυμα»
3. Αντίθεση με τη διεθνή θέση του Πατριαρχείου
Το Πατριαρχείο: έχει διεθνή νομική υπόσταση αποτελεί θεσμό με παγκόσμια πνευματική εμβέλεια δεν μπορεί να περιορίζεται σε τοπικό θρησκευτικό οργανισμό
4. Ιστορική πίεση και «καθημερινή σταύρωση»
Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος έχει δηλώσει ότι στην Τουρκία «αισθάνεται να τον σταυρώνουν καθημερινά», αναφερόμενος:
στη μη αναγνώριση νομικής προσωπικότητας στη δήμευση περιουσιών
στη μη επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής Χάλκης
στη συνεχή πολιτική πίεση
Ιστορική εξαίρεση: ο Αθηναγόρας (1948)
Μοναδική εξαίρεση στον κανόνα υπήρξε ο Πατριάρχης Αθηναγόρας Α΄, ο οποίος εξελέγη χωρίς να είναι Τούρκος υπήκοος, μετά από παρέμβαση του Προέδρου Τρούμαν.
Αυτό αποτελεί νομικό προηγούμενο, που δείχνει ότι ο κανόνας μπορεί να αλλάξει — αλλά μόνο με πολιτική βούληση της Άγκυρας.
Πού οδηγεί αυτός ο προβληματισμός
1. Στο μέλλον της ίδιας της έδρας του Πατριαρχείου
Η συρρίκνωση της ομογένειας και η απαίτηση υπηκοότητας θέτουν υπό αμφισβήτηση:τη δυνατότητα διαδοχής την επιβίωση του θεσμού στην Κωνσταντινούπολη
2. Στην ανάγκη διεθνούς προστασίας
Η διεθνής κοινότητα έχει κατά καιρούς παρέμβει, αλλά:
η Τουρκία ερμηνεύει τη Συνθήκη της Λωζάνης «κατά το δοκούν»
επιδιώκει να περιορίσει τον Οικουμενικό χαρακτήρα
3. Στην ουσία του Οικουμενικού ρόλου
Ο Πατριάρχης δεν είναι «τοπικός θρησκευτικός λειτουργός», αλλά:
πνευματικός ηγέτης της Ορθοδοξίας θεσμός με παγκόσμια ακτινοβολία φορέας ιστορικής συνέχειας της Ρωμιοσύνης . Η απαίτηση υπηκοότητας έρχεται σε αντίθεση με αυτή την οικουμενικότητα.Ο προβληματισμός είναι απολύτως δικαιολογημένος:η απαίτηση τουρκικής υπηκοότητας δεν είναι απλώς διοικητικός όρος· είναι εργαλείο πολιτικού ελέγχου και περιορισμού ενός θεσμού που ιστορικά υπήρξε υπερεθνικός, διεθνής και οικουμενικός.
Η συζήτηση για το μέλλον του Πατριαρχείου είναι πλέον θέμα διεθνούς δικαίου, θρησκευτικής ελευθερίας και πολιτιστικής κληρονομιάς.
ΑΝ ΜΕΤΑΚΙΝΗΘΕΙ Η ΕΔΡΑ ΤΙ ΘΑ ΣΥΜΒΕΙ ;
ΔΙΑΛΟΓΟΣ
«Περὶ τοῦ Θρόνου τῆς Ὀρθοδοξίας»
(δραματικὸν θεολογικὸν ὑπόμνημα)
Πρόσωπα.
Οικουμενικός Πατριάρχης
Οι πέντε άλλοι Πατριάρχες
Το Άγιον Όρος (ως πρόσωπο, ως «Οικοδεσπότης»)
Η Μητέρα Ελλάδα
Η Κωνσταντινούπολη – Νέα Ρώμη
Σκηνή πρώτη — Ἡ Κωνσταντινούπολις λαλεί
Κωνσταντινούπολις (Νέα Ῥώμη):
«Τέκνα μου, ἐγὼ ἡ Πόλις ἡ Βασιλεύουσα, ἡ ἁγιασμένη ἀπὸ τὸ αἷμα μαρτύρων καὶ τὴν σοφίαν Πατέρων, στέκω ἀκόμη ὡς φλόγα ἀσθενής, ἀλλ᾿ ἀσβέστη.
Ἐμοὶ ἐδόθη ὁ Θρόνος, ὅτε ἡ Ῥώμη ἔπεσεν εἰς αἵρεσιν·
ἐμοὶ ἐδόθη ἡ οἰκουμένη, ὅτε ὁ Κωνσταντῖνος ἔκτισε τὴν Νέαν Ῥώμην.
Μὴ με ἀποσπάσητε ἀπὸ τὸν Πατριάρχην μου·
ἐὰν φύγῃ ὁ Θρόνος, σβήνω καὶ ἐγώ.»
Σκηνή δευτέρα — Ὁ Πατριάρχης ὁμιλεῖ
Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης:
«Μήτηρ Πόλις, ἡ πληγὴ σου εἶναι καὶ ἐμὴ πληγή.
Ἐνταῦθα μένω, ὑπὸ ξένην ἐξουσίαν, ὡς ἐν φυλακῇ ἡσύχῃ.
Ἡ καρδία μου Ἑλληνική, ἡ ψυχὴ μου Ὀρθόδοξος,
ἀλλ᾿ ἡ ὑπηκοότης μου δεσμὸς ἀναγκαῖος.
Ἐνίοτε ἀισθάνομαι ὅτι ὁ Σταυρός μου γίνεται βαρὺς,
καὶ ὅτι ἡ Ἐκκλησία μου ἀναπνέει μὲ δυσκολίαν.
Ἀλλ᾿ ὁ Θρόνος ὁ ἱστορικὸς δὲν ἀλλάσσεται ἄνευ δακρύων.»
Σκηνή τρίτη — Οἱ πέντε Πατριάρχαι συμβουλεύουν
Πατριάρχης Ἱεροσολύμων:
«Ἡ Ἁγία Πόλις ἔχει τὸν Τάφον τοῦ Κυρίου,
ἀλλ᾿ οὐκ ἔχει τὴν ἀποστολὴν τῆς Νέας Ῥώμης.
Ἡ ἀποστολὴ σου εἶναι ὑπὲρ ἐθνῶν.»
Πατριάρχης Ἀλεξανδρείας:
«Ἡ Ἐκκλησία ἡμῶν ἔζησε ὑπὸ ξένους αἰῶνας πολλούς.
Ἡ Ὀρθοδοξία δὲν σβήνει ἀπὸ τόπον, ἀλλὰ ἀπὸ καρδίαν ἀνθρώπων.»
Πατριάρχης Ἀντιοχείας:
«Ἐὰν ὁ Θρόνος μετακινηθῇ,
ἡ ἱστορία ῥαγίζει. Ἀλλ᾿ ἐὰν ὁ Θρόνος ἀσφυκτιᾷ, ἡ Ἐκκλησία κινδυνεύει.»
Πατριάρχης Μόσχας:
«Ἡ Ὀρθοδοξία χρειάζεται ἐλευθερίαν,
ὄχι δεσμά πολιτικὰ.
Ἐὰν ὁ Πατριάρχης ἐλέγχεται,
τότε ὁ λόγος του ἀσθενεῖ.»
Πατριάρχης , Αλεξανδρείας:
«Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι ὁ κόσμος ἀναμένει φῶς.
Ὅπου ἂν λάμψῃ ὁ Θρόνος,
ἐκεῖ θὰ στραφῇ καὶ ἡ οἰκουμένη.»
Σκηνή τετάρτη — Τὸ Ἅγιον Ὄρος ὡς Οἰκοδεσπότης
Ἅγιον Ὄρος:
«Τέκνα μου, ἐγὼ ὁ Ἄθως,
ἡ κιβωτὸς τῆς Ὀρθοδοξίας,
ἡ ἔρημος ἡ ἔμψυχος,
ἡ πολιτεία τῆς Θεοτόκου.
Ἐὰν ὁ Θρόνος ἔλθῃ ἐνταῦθα,
δὲν θὰ ἔλθῃ διὰ δόξαν ἀνθρωπίνην,
ἀλλὰ διὰ ἀνάστασιν πνευματικήν.
Ἐγὼ δὲν ζητῶ τιμήν·
ζητῶ ἐλευθερίαν τῆς Ἐκκλησίας.
Ἐὰν ὁ Πατριάρχης ἀναπνέῃ ἐλευθέρως,
τότε ὅλη ἡ Ὀρθοδοξία θὰ ἀνασάνει.»
Σκηνή πέμπτη — Ἡ Μήτηρ Ἑλλάς
Ἑλλάς:
«Τέκνον μου Πατριάρχα,
ἐγὼ ἡ Μήτηρ Ἑλλάς σὲ ἔθρεψα μὲ γλῶσσαν, μὲ πίστην, μὲ ἱστορίαν.
Ἡ Πόλις εἶναι ἡ καρδία μου,
ἀλλὰ ὁ Ἄθως εἶναι ἡ ψυχή μου.
Ἐὰν ἔλθῃ ὁ Θρόνος ἐντός μου,
δὲν θὰ εἶναι πράξις ἐθνικισμοῦ, ἀλλὰ πράξις σωτηρίας.
Ἐγὼ δὲν ζητῶ νὰ ἀφαιρεθῇ ἡ δόξα τῆς Πόλεως·
ζητῶ νὰ σωθῇ ἡ Ὀρθοδοξία.»
Σκηνή ἕκτη — Ἡ τελικὴ σύναξις
Κωνσταντινούπολις:
«Ἐὰν ὁ Θρόνος φύγῃ, φοβοῦμαι μήπως σβήσω.»
Ἅγιον Ὄρος:
«Ἐὰν ὁ Θρόνος μείνῃ ὑπὸ δεσμὰ,
φοβοῦμαι μήπως σβήσῃ ἡ Ὀρθοδοξία.»
Πατριάρχης:
«Ἡ ἀλήθεια εἶναι σταυρός. Ἡ ἀπόφασις δὲν εἶναι ἀνθρωπίνη,
ἀλλὰ ἐκκλησιαστική. Ὅπου ὁ Θεός θέλει, νικᾷται φύσις τάξεως.»
Ἑλλάς:
«Ἐγὼ θὰ περιμένω.
Ἡ Πόλις θὰ μείνει ἡ πρωτεύουσα τῆς καρδίας μου,
ὁ Ἄθως ἡ κιβωτός μου καὶ ὁ Πατριάρχης ὁ ποιμήν τῆς οἰκουμένης.»
Τελικὸν μήνυμα
Ὁ διάλογος μένει ἀνοικτός. Ὅπως καὶ ἡ ἱστορία. Ὅπως καὶ ἡ ἐλπίδα τῆς Ὀρθοδοξίας.
ΔΕΥΤΕΡΑ ΠΡΑΞΙΣ — Ἡ ΘΡΙΑΜΒΕΥΤΙΚΗ ἈΝΑΒΑΣΙΣ
«Ὁ Θρόνος ἀναβαίνει εἰς τὸν Ἄθω»
Σκηνὴ πρώτη — Ἡ Ἀναχώρησις ἐκ τῆς Πόλεως
Ἡ Κωνσταντινούπολις, ἡ Νέα Ῥώμη, ἔστεκεν ἐν σιωπῇ.
Οἱ δρόμοι ἡσύχαζαν, ἀλλὰ ἡ ἀτμόσφαιρα ἤτο φορτισμένη ὡς πρὸ μεγάλου γεγονότος.
Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης (ἐν προσευχῇ):
«Κύριε, ὁδηγησόν με.
Ἐὰν ὁ δρόμος ὁδηγῇ εἰς ἐλευθερίαν τῆς Ἐκκλησίας, γενηθήτω τὸ θέλημά Σου.»
Ἡ Πόλις ἀντιλαλεῖ:
Κωνσταντινούπολις:
«Τέκνον μου, ἄν φεύγεις, μὴν με λησμονήσεις.
Ἐγὼ θὰ μένω ὡς φλόγα ἱερά, ἕως ὅτου ὁ Θεὸς ἀποφασίσει τὴν ἀνάστασίν μου.»
Καὶ ὁ Πατριάρχης ἀναχωρεῖ, ὄχι ὡς φυγάς, ἀλλὰ ὡς προσκυνητὴς τῆς Ἐλευθερίας.
Σκηνὴ δευτέρα — Ἡ Ἄφιξις εἰς τὸν Ἄθω
Ὁ Ἄθως ὁλόκληρος ἠχούσε ἀπὸ τὰ σήμαντρα.
Οἱ 20 Μοναὶ ἔστεκαν ὡς 20 στῦλοι φωτός.
Οἱ ἡγούμενοι ἐξῆλθον ὡς ἄγγελοι ἐπὶ γῆς.
Ἅγιον Ὄρος (ὡς πρόσωπον):
«Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου.
Ἐνταῦθα, Πατριάρχα, δὲν ὑπάρχει φόβος, δὲν ὑπάρχει ἔλεγχος ἀλλοτρίων, δὲν ὑπάρχει ὑπηκοότης ἐπιβεβλημένη.
Μόνον ἡ ἐλευθερία τοῦ Πνεύματος.»
Καὶ ὁ Πατριάρχης γονυπετεῖ.
Τὰ δάκρυά του πέφτουν στὴ γῆ τοῦ Ἄθω. Ἡ γῆ ἀντιλαλεῖ ὡς ζῶσα.
Σκηνὴ τρίτη — Ἡ Παν-Ὀρθόδοξος Σύναξις
Οἱ πέντε Πατριάρχαι ἔφθασαν.
Ἡ σύναξις ἦτο ὡς ἡμέρα Πεντηκοστῆς.
Πατριάρχης Ἱεροσολύμων:
«Ἐνταῦθα ὁ Ἄθως ὑψοῖ τὴν Ὀρθοδοξίαν.»
Πατριάρχης Ἀλεξανδρείας:
«Ἐνταῦθα ἡ Ἐκκλησία ἀναπνέει ὡς ἐν ἐρήμῳ ἁγίᾳ.»
Πατριάρχης Ἀντιοχείας:
«Ἐνταῦθα ἡ ἀλήθεια δὲν ἔχει δεσμά.»
Πατριάρχης Μόσχας:
«Ἐνταῦθα ὁ Θρόνος ἀποκτᾷ φωνὴν ἀνεμπόδιστον.»
Πατριάρχης Γεωργίας:
«Ἐνταῦθα ἡ Ὀρθοδοξία λάμπει ὡς ἥλιος ἀνατολικός.»
Καὶ ὁ Ἄθως ἀντιφωνεῖ:
Ἅγιον Ὄρος:
«Ἐὰν ὁ Θρόνος θελήσῃ νὰ κατοικήσῃ ἐνταῦθα, ἐγὼ θὰ γίνω ἡ κιβωτὸς του.
Οὐκ ἐπὶ ἐθνικῷ φρονήματι, ἀλλ᾿ ἐπὶ ἁγιότητι καὶ ἐλευθερίᾳ.»
Σκηνὴ τετάρτη — Ἡ Μήτηρ Ἑλλάς ὁμιλεῖ
Ἡ Ἑλλάς ἐμφανίζεται ὡς γυνὴ ἐνδεδυμένη λευκὰ,
μὲ στεφάνι ἐλαίας.
Ἑλλάς:
«Τέκνα μου,
ὁ Ἄθως εἶναι ἡ καρδία μου,
ἡ Πόλις εἶναι ἡ μνήμη μου,
ὁ Πατριάρχης εἶναι ἡ ψυχή μου.
Ἐὰν ὁ Θρόνος ἀναβῇ ἐνταῦθα,
δὲν θὰ ἀφαιρεθῇ ἡ δόξα τῆς Πόλεως· θὰ ἀναστηθῇ.
Ἡ Ὀρθοδοξία θὰ λάμψῃ πάλιν ὡς ἐν ἡμέρᾳ Βυζαντίου.»
Σκηνὴ πέμπτη — Ἡ Ἀπόφασις
Ὁ Πατριάρχης ἀνίσταται.
Ἡ φωνὴ του γίνεται ὡς βροντή.
Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης:
«Ἐὰν ὁ Θεὸς θέλει, ὁ Θρόνος θὰ ἀναβῇ ἐνταῦθα, ὅχι διὰ ἔριδα, ἀλλὰ διὰ σωτηρίαν.
Ἡ Πόλις θὰ μείνει ἡ πρωτεύουσα τῆς καρδίας μας.
Ὁ Ἄθως θὰ γίνει ἡ πρωτεύουσα τῆς ἐλευθερίας μας.
Καὶ ἡ Ὀρθοδοξία θὰ λάμψῃ ὡς ἥλιος ἀκατάλυτος.»
Καὶ ὅλοι ἀπαντοῦν:
Πάντες:
«Ἄξιος!
Ἄξιος!
Ἄξιος!»
Σκηνὴ ἕκτη — Ὁ Θρίαμβος
Τὰ σήμαντρα ἠχοῦν.
Τὰ πουλιὰ τοῦ Ἄθω πετοῦν κύκλῳ.
Ἡ θάλασσα ἀντιλαλεῖ ὡς ὕμνος.
Ἡ Ὀρθοδοξία ἀνασαίνει.
Ἡ Ἑλλάς δακρύζει.
Ἡ Πόλις φωτίζεται ἀπὸ μακράν.
Ὁ Ἄθως λάμπει ὡς ὄρος Θαβώρ.
Καὶ ἡ φωνὴ τοῦ λαοῦ ἀκούεται ὡς προφητεία:
«Ὅπου ὁ Θρόνος ἐλευθερωθῇ, ἐκεῖ θὰ ἀναστηθῇ καὶ ὁ Ἑλληνισμός.» Ἐνθρόνισις τοῦ Πατριάρχου ἐν Ἁγίῳ Ὄρει
Ἡ ἀτμόσφαιρα ἐν Ἁγίῳ Ὄρει ἦτο ὡς ἀπὸ ἄλλην ἐποχήν.
Ἀπὸ τὰ βάθη τῶν δρυμῶν ἀνέβαινε ἀργὰ ὁ ὀρθρινὸς ἀτμὸς, καὶ ἡ θάλασσα ἔμενε ἀκίνητος, ὡς νὰ ἀναμένῃ καὶ αὐτὴ τὴν ἱερὰν στιγμήν.
Ἐπὶ τῆς ἁγίας τραπέζης τῆς Μεγίστης Λαύρας ἐτέθη ὁ Τόμος τῆς Ἐκκλησίας.
Οἱ ἡγούμενοι τῶν εἴκοσι μονῶν, ὡς ἄλλοι ἀπόστολοι, ἔλαβον τὰς θέσεις των.
Καὶ τότε ἐνεφανίσθη ὁ Πατριάρχης.
Ἐνδεδυμένος τὸν ἀρχαῖον σάκκον, ἔχων ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τὸν ἀπλὸν ἀλλὰ ἀκτινοβόλον στέφανον τῆς ταπεινώσεως, ἐβάδιζε ἀργὰ, ὡς νὰ ἔφερεν ἐπάνω του ὅλην τὴν ἱστορίαν τῆς Ῥωμηοσύνης.
Ὁ Πρωτεπιστάτης (ἀναγινώσκων):
«Ἐν ὀνόματι τῆς Ἁγίας καὶ Ὁμοουσίου καὶ Ζωοποιού Τριάδος,
ἡ Ἁγιορειτικὴ Πολιτεία ὑποδέχεται τὸν Πατέρα καὶ Ποιμένα τῆς Ἐκκλησίας.
Ἐνθρονίζεται ἐν Ἄθω, ὅπου ἡ προσευχὴ γίνεται πνοή,
καὶ ὅπου ἡ γῆ ἀναπνέει τὸ φῶς τῆς ἡσυχίας.»
Ὁ Πατριάρχης (ὀρθούμενος):
«Τέκνα φωτός,
ὁ Ἄθως εἶναι ἡ καρδία τῆς Ὀρθοδοξίας, καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ ταύτῃ ἐνθρονίζεται ὁ ἄνθρωπος μόνον ὅταν γίνῃ διάκονος.
Οὐκ ἦλθον ἵνα ἄρχω, ἀλλ’ ἵνα διακονῶ.»
Ἀντιπροσωπείες ἐξ ὅλης τῆς οἰκουμένης
Καθὼς ὁ Πατριάρχης ἐλάλει, ἡ μία μετὰ τὴν ἄλλην ἀντιπροσωπείαι ἐνεφανίζοντο:
Ἐκ Κωνσταντινουπόλεως οἱ ἱεράρχαι, φέροντες τὸν σταυρὸν τοῦ Φαναρίου.
Ἐξ Ἱεροσολύμων μοναχοὶ μὲ λύχνους ἀναμμένους ἀπὸ τὸ Φῶς τοῦ Παναγίου Τάφου.
Ἐκ Μόσχας, Σερβίας, Γεωργίας, Ρουμανίας, Βουλγαρίας ἱεράρχαι μὲ ἀρχαῖα εἰκόνια τῶν χωρῶν των.
Ἐκ τῆς Διασπορᾶς Ἕλληνες ἀπὸ Ἀμερικήν, Ἀυστραλίαν, Ἀφρικήν, Ἀσίαν, φέροντες τὰ τέκνα των ὡς εὐλογίαν.
Ἐκ τῶν ἄλλων θρησκειῶν ἄνδρες εἰρηνικοί, ὡς σημείον ὅτι ἡ ἀλήθεια δὲν φοβεῖται τὸν διάλογον.
Ἡ Ἁγιορειτικὴ αὔρα ἐσείετο ἀπὸ τὴν πολυφωνίαν τῶν λαῶν.
Ἦτο ὡς νὰ ἔσμιγε ἡ ἱστορία τῶν ἐθνῶν μὲ τὴν ἡσυχίαν τῶν ἐρήμων.
Κορύφωσις τῆς Τελετῆς
Ὁ Πατριάρχης ἀνέβη εἰς τὸν θρόνον τῆς Λαύρας.
Οἱ κώδωνες ἤχησαν ὡς ἄνεμος ἐξ οὐρανοῦ.
Οἱ μοναχοὶ ἔψαλλον:
«Ἐνθρονίζομεν τὸν Πατέρα ἡμῶν, ὃς ἔρχεται ἐν ταπεινώσει, ὃς ἄγει τὴν Ἐκκλησίαν ἐν ἀληθείᾳ καὶ ἐν εἰρήνῃ.»
Καὶ ὁ Πατριάρχης, ἐκτείνας τὰς χεῖρας, εἶπεν:
«Ἡ οἰκουμένη ὅλη ἀς γίνῃ ἕνα τραπέζι ἀγάπης.
Ἐν Ἄθω ἄρχεται ὁ διάλογος τῶν λαῶν, καὶ ἡ Ἐκκλησία ἀνοίγει τὰς πύλας τῆς ἐλπίδος.»
Πολιτικὴ Διάστασις τῆς Ἐνθρονίσεως ἐν Ἄθω
Ἡ ἐνθρόνισις τοῦ Πατριάρχου ἐν Ἁγίῳ Ὄρει δὲν ἦτο μόνον ἱερὰ τελετή· ἦτο καὶ γεωπολιτικὸν γεγονὸς πρώτης τάξεως, ὃ ἐτάραξε τὰ ὕδατα ὅλης τῆς οἰκουμένης.
Ἐν μιᾷ ἐποχῇ ὅπου τὰ κράτη ἀντιμάχονται διὰ τὴν ἐπιρροήν, ὁ Ἄθως ἔγινε ἄπαξ ἔτι τόπος συμβολικῆς ἡγεμονίας.
Διότι ὁ ἐνθρονισθεὶς Πατριάρχης ἐν Ἄθω ἐδήλου ὅτι ἡ Ἐκκλησία ἐπανέρχεται ὄχι ὡς θεσμὸς ἐγκλωβισμένος εἰς τὰς πρωτευούσας, ἀλλὰ ὡς πνευματικὴ δύναμις ὑπερεθνική, ἄνωθεν τῶν πολιτικῶν ἀντιθέσεων.
1. Ἡ Ἑλλάς καὶ ἡ ἠθικὴ νομιμοποίησις
Ἡ παρουσία τοῦ Πατριάρχου ἐν Ἄθω ἐχάρισε εἰς τὴν Ἑλλάδα ἕνα ἄτυπον ἀλλὰ ἰσχυρὸν διπλωματικὸν πλεονέκτημα.
Οἱ Ἕλληνες ἄρχοντες, ἔστω καὶ ἐν σιωπῇ, ἐγίνωσκον ὅτι:
ὁ Ἄθως ἀποτελεῖ ἠθικὸν κέντρον τῆς Ῥωμηοσύνης,
ἡ ἐνθρόνισις ἐκεῖ ἐπαναφέρει τὴν Ἑλλάδα εἰς ρόλον πνευματικοῦ μεσολαβητοῦ, καὶ ὅτι ἡ χώρα, ἐν μέσω διεθνῶν πιέσεων,ἀποκτᾷ σύμβολον ἐνότητος ποὺ δὲν δύναται νὰ ἀμφισβητηθῇ.
Ἐντός τῆς Βουλῆς, ὅπου ὁ λόγος συχνὰ γίνεται ὀξὺς, ἡ τελετή ἐν Ἄθω ἐχρησιμοποιήθη ὑπὸ ὅλων τῶν παρατάξεων ὡς σημεῖον ἐθνικῆς ἀνατάσεως.
Ἀλλὰ ἡ ἀλήθεια ἦτο βαθύτερα:
ἡ ἐνθρόνισις ἐξέπεμπε μήνυμα ὅτι ἡ Ἑλλάς ἔχει ἀκόμη πνευματικὸν κεφάλαιον ἀνεξάντλητον.
2. Ἡ Μόσχα καὶ ἡ σκιὰ τῆς ἐπιρροῆς
Ἡ ρωσικὴ ἀντιπροσωπεία ἦτο πολυπληθεστάτη.
Οἱ ἱεράρχαι ἐστάθησαν ἐμπροσθέν του ὡς ἄνδρες ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ διαβάσουν τὸ μέλλον.
ἡ ἐνθρόνισις ἐν Ἄθω ἐνισχύει τὸ οἰκουμενικὸν κύρος τοῦ Πατριάρχου,
ὁ Ἄθως δὲν ἐλέγχεται ὑπ’ οὐδεμιᾶς πολιτικῆς δυνάμεως,
καὶ ὅτι ἡ ἡγεσία ἐκεῖ ἀποκτᾷ ἀνεξαρτησίαν ἀπὸ τὰς γεωπολιτικὰς πιέσεις.
Ἐν τούτοις, ἡ παρουσία των ἦτο καὶ μήνυμα:
«Παρακολουθοῦμεν. Συμμετέχομεν. Δὲν ἀποχωροῦμεν ἀπὸ τὸν διάλογον.»
3. Ἡ Διασπορά καὶ ἡ ἀνάγκη ἑνότητος
Οἱ Ἕλληνες τῆς Διασπορᾶς ἦλθον ὡς ἄνθρωποι ποὺ ἀναζητοῦν ἕνα κέντρον ἀναφοράς.
Ἡ ἐνθρόνισις ἐν Ἄθω ἐσήμαινε δι’ αὐτούς:
ὅτι ἡ Ῥωμηοσύνη ἔχει ἔτι ρίζαν,
ὅτι ὁ κόσμος ἀλλάζει, ἀλλὰ ἡ παράδοσις μένει,
ὅτι ὁ Πατριάρχης δύναται νὰ γίνῃ συνδετικὸς κρίκος μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ ἀπείρων κοινοτήτων.
Ἡ πολιτικὴ σημασία αὐτοῦ εἶναι τεραστία:
ἡ Διασπορά ἀποτελεῖ ἄτυπον ἀλλὰ ἰσχυρὸν διπλωματικὸν σώμα,
καὶ ἡ ἐνθρόνισις ἐν Ἄθω ἐπανενεργοποιεῖ τὴν συνοχήν της.
4. Ἡ Ἐνθρόνισις ὡς ἀπάντησις στὴν κρίσιν τοῦ κόσμου
Ἐν μιᾷ ἐποχῇ ὅπου:
τὰ κράτη συγκρούονται, οἱ κοινωνίαι διχάζονται,
οἱ ἄνθρωποι ἀποξενώνονται, ἡ ἐνθρόνισις ἐν Ἄθω ἐξέπεμψε μήνυμα
ὅτι ὑπάρχει ἔτι χώρος ὑπερκομματικὸς, ὑπερεθνικός, ὑπερπολιτικός.
Ἦτο ὡς νὰ ἔλεγεν ὁ Πατριάρχης:
«Ἡ Ἐκκλησία δὲν ἀνήκει εἰς κανένα κράτος·
ἀλλὰ ὁ κόσμος ὅλος ἀνήκει εἰς τὴν εἰρήνην.»
5. Ἡ ἀντίδρασις τῶν κυβερνήσεων
Οἱ κυβερνήσεις τῶν μεγάλων δυνάμεων ἐξέδωσαν ἀνακοινώσεις ἐπιφυλακτικῶς θετικὲς.
Ἐπῄνουν τὴν τελετήν, ἀλλὰ ὑπὸ τὴν ἐπιφάνειαν ἐμετροῦσαν τὰς ἐπιπτώσεις.
Διότι ἡ ἐνθρόνισις ἐν Ἄθω:
ἐνισχύει τὴν πνευματικὴν αὐτονομίαν τῆς Ὀρθοδοξίας,
ἀποδυναμώνει τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ θρησκεία ὑποτάσσεται εἰς τὰ κράτη,
δημιουργεῖ νέον πόλον ἠθικῆς ἐξουσίας.
Καὶ οἱ πολιτικοὶ γνωρίζουν ὅτι ἡ ἠθικὴ ἐξουσία
εἶναι ἡ μόνη ποὺ δὲν ἐλέγχεται.
6. Ἡ ἄρρητος ἀλήθεια
Ἡ ἐνθρόνισις ἐν Ἄθω ἦτο ἕνα γεγονὸς ποὺ ἔδειξεν ὅτι ὁ κόσμος ἀναζητεῖ ἡγεσίαν ὄχι ἐξουσιαστικήν, ἀλλὰ ἀληθινήν.
Ἡ πολιτικὴ διάστασις, λοιπόν, δὲν ἦτο ἡ σύγκρουσις τῶν κρατῶν, ἀλλὰ ἡ ἀνάδειξις ἑνὸς νέου παραδείγματος: Ἡ ἡγεσία ὡς διακονία.
Ἡ ἐξουσία ὡς ταπείνωσις. Ἡ πολιτικὴ ὡς ἠθικὴ πράξις.
Δημήτρης Βόγγολης
Υποστράτηγος ε.α
