Κύριε Ερντογάν, σας «ευχαριστούμε» που κάθε χρόνο μας θυμίζετε την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς προγόνους σας.
του Πέτρου Π. Γρουμπού, Ομότιμου Καθηγητού, Πανεπιστημίου Πατρών
Για ακόμη μία χρονιά, επιλέξατε να τιμήσετε την επέτειο της Άλωσης της Κωνσταντινούπολης με μεγαλοπρεπείς εκδηλώσεις, αφιερωμένες στα 573 χρόνια από την κατάκτησή της. Είναι πράγματι αξιοσημείωτο ότι η Τουρκία αποτελεί ίσως τη μοναδική χώρα στον κόσμο που εξακολουθεί να γιορτάζει συστηματικά μία πολεμική κατάκτηση ως κορυφαίο εθνικό γεγονός, και μάλιστα με πανεθνική συμμετοχή και κρατική προβολή. Χιλιάδες πολίτες συμμετείχαν στην «Πορεία της Άλωσης» στους δρόμους της Κωνσταντινούπολης, συνοδευόμενοι από οθωμανικές στρατιωτικές μπάντες, ιστορικές αναπαραστάσεις και σημαίες που παρέπεμπαν στις κατακτήσεις του παρελθόντος.
Συνήθως οι λαοί τιμούν την ειρήνη, την απελευθέρωση, την ανεξαρτησία ή τις επαναστάσεις που τους οδήγησαν στην ελευθερία. Οι εθνικές γιορτές στις περισσότερες δημοκρατίες συνδέονται με αγώνες κατά της καταπίεσης και όχι με την επιβολή της κυριαρχίας πάνω σε άλλους λαούς. Ίσως, λοιπόν, θα έπρεπε να αναρωτηθούμε αν οι δυτικές χώρες θα έπρεπε να μιμηθούν αυτή την πρακτική και να γιορτάζουν τις δικές τους κατακτήσεις και αποικιοκρατικές επεκτάσεις. Η απάντηση είναι προφανής: ο σύγχρονος πολιτισμένος κόσμος έχει προχωρήσει πέρα από τέτοιες αντιλήψεις.
Στις 29 Μαΐου 2026 δηλώσατε ότι «η Κωνσταντινούπολη είναι η πατρίδα μας από το 1453, είναι το φως των ματιών του έθνους μας και πηγή υπερηφάνειας ως τουρκική Κωνσταντινούπολη». Ωστόσο, πριν από το 1453 η πόλη υπήρξε για περισσότερα από χίλια χρόνια η πρωτεύουσα της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, του Βυζαντίου, ενός κράτους με ελληνική γλώσσα, ελληνικό πολιτισμό και χριστιανική παράδοση. Η Κωνσταντινούπολη δεν γεννήθηκε το 1453. Υπήρχε ήδη ως ένα από τα μεγαλύτερα πνευματικά, εμπορικά και πολιτιστικά κέντρα της ανθρωπότητας.
Όταν λοιπόν την αποκαλείτε «τουρκική Κωνσταντινούπολη» με τη βεβαιότητα ότι θα παραμείνει αιώνια δική σας, αγνοείτε ένα βασικό δίδαγμα της ιστορίας: καμία αυτοκρατορία δεν υπήρξε αιώνια. Ό,τι κατακτάτε με τη βία δεν παραμένει αναγκαστικά για πάντα στην κατοχή του κατακτητή. Ο Μαχάτμα Γκάντι είχε επισημάνει ότι «ό,τι αποκτάται με βία μπορεί να διατηρηθεί μόνο με βία». Η ιστορία των αυτοκρατοριών επιβεβαιώνει διαρκώς αυτή τη διαπίστωση.
Ισχυριστήκατε επίσης ότι η Άλωση της Κωνσταντινούπολης «μετέτρεψε το σκοτάδι σε φως». Η διατύπωση αυτή προκαλεί εύλογες απορίες. Ποιο ήταν το σκοτάδι; Η πόλη που διέσωσε και μετέδωσε την αρχαία ελληνική γραμματεία στην Ευρώπη; Η πόλη που υπήρξε κέντρο τέχνης, θεολογίας, αρχιτεκτονικής και εμπορίου επί αιώνες; Η Κωνσταντινούπολη υπήρξε πράγματι μία από τις πιο λαμπρές πόλεις της παγκόσμιας ιστορίας. Όμως αυτή η λάμψη δημιουργήθηκε πολύ πριν από την άφιξη των Οθωμανών και στηρίχθηκε στο έργο γενεών Ελλήνων, Ρωμαίων και Βυζαντινών.
Στο ίδιο πνεύμα, ορισμένοι σύγχρονοι τουρκικοί λόγοι αναφέρονται σε ιδανικά κατάκτησης και επέκτασης που υποτίθεται ότι συνεχίζουν να εμπνέουν το έθνος. Αν αυτό αποτελεί πολιτικό ή ιδεολογικό όραμα για το μέλλον, τότε αξίζει να υπενθυμίσουμε ότι οι λαοί της Ευρώπης και της περιοχής έχουν επιλέξει εδώ και δεκαετίες διαφορετικές αξίες: ελευθερία, δημοκρατία, ανθρώπινα δικαιώματα, κράτος δικαίου και ειρηνική συνύπαρξη. Αυτές είναι οι αρχές πάνω στις οποίες οικοδομήθηκαν οι σύγχρονες κοινωνίες και όχι οι στρατιωτικές κατακτήσεις.
Πιστεύετε πραγματικά ότι οι δυτικές δημοκρατίες θα διδάξουν στα παιδιά τους πως η υποδούλωση ελεύθερων λαών αποτελεί πρότυπο προς μίμηση; Ότι η κατάκτηση ξένων πόλεων συνιστά ηθικό επίτευγμα; Κανένα σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα δεν αντιμετωπίζει έτσι την ιστορία.
Ας εξετάσουμε, λοιπόν, τι ακολούθησε την πτώση της Κωνσταντινούπολης. Πολλές ιστορικές πηγές αναφέρουν ότι ο Μωάμεθ Β΄ υποσχέθηκε στους στρατιώτες του τρεις ημέρες ελεύθερης λεηλασίας εφόσον καταλάμβαναν την πόλη. Μετά την είσοδο των οθωμανικών στρατευμάτων, η Κωνσταντινούπολη γνώρισε σκηνές βίας, λεηλασιών και καταστροφών. Χιλιάδες κάτοικοι σκοτώθηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν, ενώ μεγάλος αριθμός γυναικών και παιδιών οδηγήθηκε στα σκλαβοπάζαρα της εποχής. Πρόκειται για γεγονότα που καταγράφονται τόσο από βυζαντινές όσο και από δυτικές πηγές.
Μετά την πτώση της Πόλης, η οθωμανική επέκταση συνεχίστηκε προς την Ευρώπη. Η Πελοπόννησος, η Στερεά Ελλάδα, η Αλβανία, η Σερβία, η Βουλγαρία και η Ουγγαρία βρέθηκαν σταδιακά υπό οθωμανική κυριαρχία. Οι δύο πολιορκίες της Βιέννης, το 1529 και το 1683, αποτέλεσαν καθοριστικές στιγμές για την ευρωπαϊκή ιστορία. Η αποτυχία των Οθωμανών να καταλάβουν την αυστριακή πρωτεύουσα ανέκοψε την περαιτέρω προέλασή τους προς την Κεντρική Ευρώπη.
Οι εκστρατείες εκείνης της εποχής συνοδεύτηκαν, όπως συμβαίνει δυστυχώς στους περισσότερους πολέμους της προ νεωτερικής περιόδου, από σφαγές, λεηλασίες και ωμότητες εις βάρος αμάχων. Οι μνήμες αυτές παραμένουν ζωντανές στους λαούς που βρέθηκαν υπό οθωμανική κυριαρχία και εξηγούν γιατί η εξιδανίκευση των κατακτήσεων προκαλεί ακόμη αντιδράσεις.
Οι λαοί της Νοτιοανατολικής Ευρώπης δεν έπαψαν ποτέ να αγωνίζονται για την ελευθερία τους. Έλληνες, Σέρβοι, Βούλγαροι, Ρουμάνοι και άλλοι λαοί εξεγέρθηκαν επανειλημμένα και κατέβαλαν βαρύ τίμημα για να αποκτήσουν ανεξαρτησία. Αυτή είναι η ιστορική πραγματικότητα που εξηγεί γιατί η λέξη «ελευθερία» εξακολουθεί να έχει τόσο βαθιά σημασία στις εθνικές τους μνήμες.
Αναφερθήκατε σε όσους «δεν μπορούν να χωνέψουν την κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης» έπειτα από 573 χρόνια. Όμως το ερώτημα μπορεί να επιστραφεί: γιατί η επίσημη Τουρκία εξακολουθεί να αρνείται ή να αποφεύγει την πλήρη αναγνώριση τραγικών γεγονότων όπως οι διώξεις και οι γενοκτονίες των Αρμενίων, των Ποντίων και των Ασσυρίων; Γιατί παραμένει τόσο δύσκολη η ιστορική αυτοκριτική;
Μετά την Ελληνική Επανάσταση του 1821 ακολούθησαν σκληρά αντίποινα σε διάφορες περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οι σφαγές της Χίου το 1822 συγκλόνισαν ολόκληρη την Ευρώπη και ενίσχυσαν το φιλελληνικό κίνημα. Χιλιάδες άνθρωποι σκοτώθηκαν, ενώ πολλοί άλλοι αιχμαλωτίστηκαν και πουλήθηκαν ως δούλοι. Τα γεγονότα αυτά αποτυπώθηκαν σε μαρτυρίες, πίνακες ζωγραφικής και ιστορικές μελέτες, αφήνοντας ανεξίτηλο αποτύπωμα στη συλλογική μνήμη.
Κύριε Ερντογάν, η ιστορία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται επιλεκτικά. Δεν μπορεί κανείς να γιορτάζει μόνο τις νίκες και να αποσιωπά τα δεινά που αυτές προκάλεσαν σε άλλους λαούς. Η μνήμη δεν διαγράφεται με παρελάσεις ούτε με πανηγυρικούς λόγους. Οι κοινωνίες ωριμάζουν όταν αναγνωρίζουν τόσο τα επιτεύγματα όσο και τα λάθη του παρελθόντος τους.
Η πραγματική δύναμη ενός έθνους δεν βρίσκεται στην εξύμνηση της κατάκτησης ούτε στην αναβίωση αυτοκρατορικών ονείρων. Βρίσκεται στην αυτογνωσία, στη συμφιλίωση με την ιστορική αλήθεια, στον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και στην προάσπιση της ελευθερίας όλων των λαών. Αυτές είναι οι αξίες που αντέχουν στον χρόνο. Αυτές είναι οι αξίες που ενώνουν τους ανθρώπους. Και αυτές είναι οι αξίες που τελικά νικούν κάθε αυτοκρατορία.
Κ. Ερντογάν, να κλείσουμε με μια πολύ ενδιαφέρουσα είδηση. Την ημέρα που γιορτάζατε την κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης (29 Μαΐου 2086), στα τείχη της γράφτηκε στα Αραβικά και στα Ελληνικά «Η ΚΑΤΑΠΙΕΣΗ ΞΕΚΙΝΗΣΕ ΤΟ 1453» ΑΥΤΟ ΤΑ ΛΕΕΙ ΟΛΑ. Είτε σας αρέσει είτε ΟΧΙ, κ. Ερντογάν. ΣΧΟΛΙΟ Δ.Βόγγολη . Αγαπητέ Πέτρο το άρθρο σου εξαιρετικά τεκμηριωμένο και νηφάλιο, που φωτίζει με καθαρότητα μια ιστορική πραγματικότητα την οποία πολλοί επιλέγουν να παραβλέπουν. Η προσέγγισή σου δεν στηρίζεται σε συναισθηματισμούς, αλλά σε ιστορικά δεδομένα, σεβασμό προς την αλήθεια και βαθιά κατανόηση των αξιών που οφείλουν να καθοδηγούν τον σύγχρονο κόσμο.
Με ευγένεια αλλά και σαφήνεια αναδεικνύεις
το αυτονόητο: ότι η μνήμη δεν είναι εργαλείο προπαγάνδας, αλλά θεμέλιο αυτογνωσίας. Η υπενθύμιση πως η πραγματική δύναμη των λαών βρίσκεται στην ελευθερία, στη δημοκρατία και στον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας αποτελεί μήνυμα επίκαιρο και αναγκαίο. Εδώ θα έλεγα πως την δύναμη την έχει η γνώση.
Συγχαρητήρια για το ύφος, την τεκμηρίωση και την ψύχραιμη στάση σου. Το άρθρο συμβάλλει ουσιαστικά στον δημόσιο διάλογο και υπενθυμίζει ότι η ιστορία πρέπει να μας ενώνει με την αλήθεια της, όχι να μας διχάζει με επιλεκτικές αναγνώσεις.
Mr. Erdogan, we “thank you” for reminding us every year of the Fall of Constantinople by your Ottoman ancestors.
For yet another year, you have chosen to commemorate the anniversary of the Fall of Constantinople with grandiose events, dedicated to the573rd anniversary of its conquest. It is indeed remarkable that Turkey is perhaps the only country in the world that continues to systematically celebrate a military conquest as a major national event, and indeed with nationwide participation and state promotion. Thousands of citizens participated in the “March of the Fall” through the streets of Istanbul, accompanied by Ottoman military bands, historical representations and flags that referred to the conquests of the past.
Usually, peoples celebrate peace, liberation, independence, or revolutions that led them to freedom. National holidays in most democracies are associated with struggles against oppression, not with the imposition of sovereignty over other peoples. Perhaps, then, we should ask ourselves whether Western countries should imitate this practice and celebrate their own conquests and colonial expansions. The answer is obvious: the force does not necessarily remain in the possession of the conqueror forever. Mahatma Gandhi had pointed out that “what is gained by force can only be maintained by force.” The history of empires constantly confirms this observation.
You also claimed that the Fall of Constantinople “turned darkness into light.” This formulation raises reasonable questions. What was the darkness? The city that saved and transmitted ancient Greek literature to Europe? The city that was a center of art, theology, architecture, and commerce for centuries? Constantinople was indeed one of the most brilliant cities in world history. But this brilliance was created long before the arrival of the Ottomans and was based on the work of generations of Greeks, Romans, and Byzantines.
In the same vein, some contemporary Turkish discourses refer to ideals of conquest and expansion that supposedly continue to inspire the nation. If this is a political or ideological vision for the future, then it is worth remembering that the peoples of Europe and the region have chosen different values for decades: freedom, democracy, human rights, the rule of law and peaceful coexistence. These are the principles on which modern societies were built, not military conquests.
Do you really believe that Western democracies will teach their children that the enslavement of free peoples is a model to be emulated? That the conquest of foreign cities constitutes a moral achievement? No modern educational system treats history in this way.
Let us examine, then, what followed the fall of Constantinople. Many historical sources report that Mehmed II promised his soldiers three days of free plundering if they captured the city. After the entry of the Ottoman troops, Constantinople witnessed scenes of violence, plundering and destruction. Thousands of residents were killed or captured, while a large number of women and children were taken to the slave markets of the time. These are events recorded by both Byzantine and Western sources.
After the fall of Constantinople, Ottoman expansion continued into Europe. The Peloponnese, Central Greece, Albania, Serbia, Bulgaria, and Hungary gradually came under Ottoman rule. The two sieges of Vienna, in 1529 and 1683, were defining moments in European history. The Ottomans’ failure to capture the Austrian capital halted their further advance into Central Europe.
The campaigns of that era were accompanied, as is unfortunately the case in most wars of the pre-modern period, by massacres, plunder and atrocities against civilians. These memories remain vivid among the peoples who found themselves under Ottoman rule and explain why the idealization of conquests still provokes reactions.
The peoples of Southeastern Europe have never stopped fighting for their freedom. Greeks, Serbs, Bulgarians, Romanians and other peoples have repeatedly rebelled and paid a heavy price to gain independence. This is the historical reality that explains why the word “freedom” still has such a deep meaning in their national memories.
You referred to those who “cannot digest the conquest of Constantinople” after 573 years. But the question can be returned: why does official Turkey continue to deny or avoid full recognition of tragic events such as the persecutions and genocides of Armenians, Pontians and Assyrians? Why does historical self-criticism remain so difficult?
The Greek Revolution of 1821 was followed by harsh reprisals in various regions of the Ottoman Empire. The Chios massacres of 1822 shocked the whole of Europe and strengthened the philhellene movement. Thousands of people were killed, while many more were captured and sold into slavery. These events were captured in testimonies, paintings and historical studies, leaving an indelible mark on the collective memory.
Mr. Erdogan, history cannot be treated selectively. One cannot only celebrate victories and silence the suffering they caused to other peoples. Memory is not erased with parades or solemn speeches. Societies mature when they recognize both the achievements and the mistakes of their past.
Mr. Erdogan, The true strength of a nation lies not in the glorification of conquest or the revival of imperial dreams. It lies in self-knowledge, in reconciliation with historical truth, in respect for human dignity, and in the defense of the freedom of all peoples. These are the values that stand the test of time. These are the values that unite people. And these are the values that ultimately defeat every empire.
