Παιδεία χωρίς παιδιά: Η σιγή του κουδουνιού ως εθνικό καμπανάκι
Του Δημήτριου Βόγγολη
Η εικόνα είναι σπαρακτική: πάνω από 150 σχολεία στη Μακεδονία και την Ήπειρο δεν θα ακούσουν το κουδούνι φέτος. Όχι λόγω απεργίας ή τεχνικών προβλημάτων, αλλά επειδή δεν υπάρχουν παιδιά. Η δημογραφική κατάρρευση δεν είναι πια στατιστική πρόβλεψη, είναι παρόν.
Ακόμα πιο συμβολικό είναι το γεγονός ότι η Μεγάλη του Γένους Σχολή στην Κωνσταντινούπολη δεν θα υποδεχτεί κανέναν μαθητή της Α΄ Γυμνασίου. Το αρχαιότερο εκπαιδευτικό ίδρυμα του Ελληνισμού σιγεί, 571 χρόνια μετά την Άλωση. Και μαζί του, σιγεί ένα κομμάτι της ιστορικής μας συνέχειας.
Η παιδεία δεν είναι απλώς θεσμός μάθησης. Είναι ο μηχανισμός με τον οποίο ένας λαός μεταδίδει αξίες, γλώσσα, ιστορία και όραμα. Χωρίς παιδιά, δεν υπάρχει παιδεία. Χωρίς παιδεία, δεν υπάρχει συνέχεια.
Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, η Ελλάδα καταγράφει από τις χαμηλότερες γεννήσεις στην Ευρώπη, με δείκτη γονιμότητας κάτω από 1,3 παιδιά ανά γυναίκα —πολύ κάτω από το όριο αναπλήρωσης του πληθυσμού. Η Ήπειρος, η Δυτική Μακεδονία και η Θράκη είναι οι πιο πληγείσες περιοχές, με δεκάδες σχολεία να κλείνουν κάθε χρόνο λόγω έλλειψης μαθητών.
Η Εκκλησία της Ελλάδος έχει ιστορικά διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην παιδεία, ιδιαίτερα κατά την Οθωμανική περίοδο και την Επανάσταση του 1821. Ωστόσο, η σύγχρονη συμβολή της είναι αμφιλεγόμενη. Όπως αναφέρουν μελετητές, η Εκκλησία «καπηλεύτηκε τους αγώνες του ελληνικού λαού» και «επέβαλε τον δικό της πρωταγωνιστικό ρόλο στην ιδέα του έθνους μέσω της διδασκαλίας».
Η Πολιτεία, από την άλλη, μοιάζει να προτάσσει διεθνείς ατζέντες αντί της εθνικής επιβίωσης. Η απουσία στρατηγικής για την αναζωογόνηση της υπαίθρου και την ενίσχυση της οικογένειας είναι εμφανής.
Η ελπίδα δεν έχει σβήσει. Υπάρχουν τρόποι να αντιστραφεί η πορεία:
- Ενίσχυση της περιφερειακής εκπαίδευσης με κίνητρα για εκπαιδευτικούς και οικογένειες.
- Στήριξη της οικογένειας με επιδόματα, φοροαπαλλαγές και δωρεάν παιδικούς σταθμούς.
- Αναβάθμιση της πολιτισμικής παιδείας ώστε οι νέοι να νιώθουν περήφανοι για την ταυτότητά τους.
- Διασύνδεση της Εκκλησίας με την εκπαιδευτική κοινότητα για ουσιαστική πνευματική στήριξη
και όχι απλώς τελετουργική παρουσία.
Αν δεν αντιδράσουμε τώρα, η σιγή του κουδουνιού θα γίνει σιγή της ιστορίας μας.
Δεν είναι αργά.
Αρκεί να θυμηθούμε ποιοι είμαστε και τι οφείλουμε στις επόμενες γενιές.