Περὶ Τύχης, Μοίρας καὶ Ἀνθρώπινης Εὐθύνης
Μηδέν της τύχης, αλλά πάντα της ευβουλίας και της προνοίας. (Τίποτα δεν εξαρτάται από την τύχη, αλλά όλα από την ορθή κρίση και την προνοητικότητα). Πλούταρχος (47-120 μ.Χ.)
Του Δημητρίου Βόγγολη
Πρόσωπα
Κλεάνθης – άνθρωπος πρακτικός, έμπειρος.
Σιμωνίδης – νέος φιλόσοφος, ερευνητικός.
Τύχη – αόρατη φωνή.
Μοίρα – βαθιά, ακίνητη παρουσία.
Σκηνή πρώτη – Στο άλσος
Σιμωνίδης:
Κλεάνθη, συχνά ακούω τους ανθρώπους να λένε πως «η Τύχη κυβερνά τα πάντα».
Μα αναρωτιέμαι· άνθρωπος χωρίς ευθύνη, τι είναι; Σκιά ή πηλός;
Κλεάνθης:
Ίσως ούτε σκιά ούτε πηλός· αλλά πλοίο σε απέραντη θάλασσα.
Η Τύχη φέρνει τα κύματα· εμείς κρατάμε το πηδάλιο.
Σιμωνίδης:
Δηλαδή, όσα καλά ή κακά συμβαίνουν, είναι έργο της Τύχης;
Κλεάνθης:
Όχι όλα. Η Τύχη ανοίγει τις πόρτες· ο άνθρωπος είναι που μπαίνει ή γυρίζει πίσω.
Σκηνή δεύτερη – Η φωνή της Τύχης
Τύχη (αόρατη):
Άνθρωποι, με κατηγορείτε πως είμαι άστατη και άλογη.
Μα δεν είμαι εγώ άλογη· εσείς είστε απροετοίμαστοι.
Εγώ προσφέρω ευκαιρίες, όχι αποτελέσματα.
Σιμωνίδης:
Δηλαδή, Τύχη, δεν κυβερνάς σαν τύραννος;
Τύχη:
Όχι. Είμαι σαν τον άνεμο· άλλοτε ορμητικός, άλλοτε γαλήνιος.
Μα ο κυβερνήτης είναι κάποιος άλλος.
Σκηνή τρίτη – Η παρουσία της Μοίρας
Μοίρα (βαθιά φωνή):
Τον άνεμο η Τύχη κινεί· την πορεία όμως εγώ ορίζω.
Όχι τα γεγονότα, αλλά τον άξονα της ζωής.
Κάθε άνθρωπος έρχεται με δρόμο έμφυτο,
μα ο τρόπος που βαδίζει πάνω του είναι ελεύθερος.
Κλεάνθης:
Δηλαδή, Μοίρα, ο άνθρωπος έχει δρόμο δεδομένο, αλλά βήμα ελεύθερο;
Μοίρα:
Ακριβώς. Ο δρόμος είναι ο χάρτης· η πορεία είναι η επιλογή.
Σκηνή τέταρτη – Για την Ευθύνη
Σιμωνίδης:
Αν η Τύχη φέρνει τις περιστάσεις και η Μοίρα τον δρόμο, τι μένει στον άνθρωπο;
Κλεάνθης:
Το σπουδαιότερο· η ευθύνη.
Το πώς αντιδρά, πώς αγαπά, πώς αντέχει.
Τίποτα ανθρώπινο δεν αξίζει χωρίς αυτήν.
Τύχη:
Εγώ δίνω το απρόβλεπτο.
Μοίρα:
Εγώ δίνω το αναγκαίο.
Κλεάνθης:
Και ο άνθρωπος δίνει το ήθος.
Σκηνή πέμπτη – Συμπέρασμα
Σιμωνίδης:
Τώρα καταλαβαίνω·
Η Τύχη ξυπνά,
Η Μοίρα ορίζει,
Μα ο άνθρωπος αποφασίζει.
Μοίρα:
Όποιος αρνείται την ευθύνη, αρνείται την ανθρώπινη φύση.
Τύχη:
Όποιος φοβάται το απρόβλεπτο, χάνει το θαύμα.
Κλεάνθης:
Και όποιος αγαπά το χρέος του, γίνεται ελεύθερος.
****************************************************
Περὶ Τύχης, Μοίρας καὶ Ἀνθρώπινης Εὐθύνης
Του Δημητρίου Βόγγολη
Πρόσωπα:
Κλεάνθης, ἀνὴρ πρακτικός καὶ ἐμπειρικός.
Σιμωνίδης, νέος φιλόσοφος, ἐρευνητικός.
Τύχη, φωνὴ ἀόρατος.
Μοῖρα, παρουσία βαθεῖα καὶ ἀκίνητος.
Σκηνὴ πρώτη – Ἐν τῷ ἄλσει
Σιμωνίδης:
Ὦ Κλεάνθη, πολλάκις ἀκούω τοὺς ἀνθρώπους νὰ λέγουν ὅτι ἡ Τύχη κυβερνᾷ τὰ πάντα. Ἀλλ’ ἐγὼ ἀπορῶ· ἄνθρωπος ἄνευ εὐθύνης, τί ἐστίν; Σκιὰ ἢ πηλός;
Κλεάνθης:
Οὔτε σκιὰ, οὔτε πηλός· ἀλλὰ πλοῖον ἐν ἀπείρῳ θαλάσσῃ. Ἡ Τύχη κινεί τὰ κύματα· ἐμεῖς μόνον κρατοῦμεν τὸ πηδάλιον.
Σιμωνίδης:
Ἄρα τὰ ἀγαθὰ καὶ τὰ κακὰ ἐκ τῆς Τύχης προέρχονται;
Κλεάνθης:
Οὐχὶ πάντα. Ἡ Τύχη ἀνοίγει τὰς θύρας· ὁ ἄνθρωπος ὅμως ἐπιλέγει ἐὰν θὰ εἰσέλθῃ ἢ θὰ ἀποστραφῇ.
Σκηνὴ δευτέρα – Ἡ φωνὴ τῆς ἀοράτου Τύχης
Τύχη (ἀόρατος):
Ἄνθρωποι, πολλάκις μὲ κατηγορεῖτε ὡς ἄστατον καὶ ἄλογον δύναμιν. Ἀλλ’ οὐκ εἰμὶ ἄλογος· ὑμεῖς εἶσθε ἀπροετοίμαστοι.
Ἐγὼ δίδωμι εὐκαιρίας, οὐχὶ ἀποτελέσματα.
Σιμωνίδης:
Ἄρα, ὦ Τύχη, δὲν ἄρχεις ὡς τύραννος;
Τύχη:
Οὔ. Ὡς ἄνεμος εἰμί· ἄλλοτε ὀρμητικός, ἄλλοτε πραΰς. Ὁ κυβερνήτης ὅμως εἶναι ἄλλος.
Σκηνὴ τρίτη – Ἐπιφάνεια τῆς Μοίρας
(Ἀκούεται βαθεῖα, ὑπόγεια φωνή.)
Μοῖρα:
Ἡ Τύχη κινεί τὸν ἄνεμον· ἐγὼ ὁρίζω τὴν πορείαν.
Οὐ τὰ συμβάντα, ἀλλὰ τὸν ἄξονα τῆς ζωῆς.
Ἕκαστος ἄνθρωπος ἔρχεται μὲ δρόμον ἔμφυτον· ὁ τρόπος ὅμως τῆς πορείας εἶναι ἐλεύθερος.
Κλεάνθης:
Ἄρα, ὦ Μοῖρα, ὁ ἄνθρωπος ἔχει ὁδὸν δεδομένην, ἀλλὰ βήμα ἐλεύθερον;
Μοῖρα:
Οὕτως. Ἡ ὁδὸς εἶναι ὁ χάρτης· ἡ πορεία ἡ ἐπιλογή.
Σκηνή τετάρτη – Περὶ Εὐθύνης
Σιμωνίδης:
Ἐὰν ἡ Τύχη φέρῃ τὰς περιστάσεις, καὶ ἡ Μοῖρα τὸν δρόμον, τί ἀπομένει τῷ ἀνθρώπῳ;
Κλεάνθης:
Τὸ μέγιστον· ἡ εὐθύνη.
Τὸ πῶς ἀντιδρᾷ, τὸ πῶς ἀγαπᾷ, τὸ πῶς ἀντέχει.
Χωρὶς εὐθύνην, οὐδὲν ἀνθρώπινον ἔχει ἀξίαν.
Τύχη:
Ἐγὼ δίδωμι τὸ ἀπρόβλεπτον.
Μοῖρα:
Ἐγὼ δίδωμι τὸ ἀναγκαῖον.
Κλεάνθης:
Καὶ ὁ ἄνθρωπος δίδωσι τὸ ἦθος.
Σκηνή πέμπτη – Συμπέρασμα
Σιμωνίδης:
Νῦν κατανοῶ·
ἡ Τύχη ἐγείρει,
ἡ Μοῖρα ὁρίζει,
ἀλλ’ ὁ ἄνθρωπος ἀποφασίζει.
Μοῖρα:
Ὅστις ἀποποιεῖται τὴν εὐθύνην, ἀρνεῖται τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν.
Τύχη:
Ὅστις φοβεῖται τὸ ἀπρόβλεπτον, χάνει τὸ θαῦμα.
Κλεάνθης:
Καὶ ὅστις ἀγαπᾷ τὸ χρέος του, γίνεται ἐλεύθερος.
Περὶ τύχης, μοίρας καὶ ἀνθρώπινης εὐθύνης,
Του Δημήτρη Βόγγολη
*Περὶ Τύχης, Μοίρας καὶ Ἀνθρώπινης Εὐθύνης*
Πρόσωπα:
Κλεάνθης, ἀνὴρ πρακτικός, ἐμπειρικὸς.
Σιμωνίδης, νέος φιλόσοφος, ἐρευνητικὸς.
Τύχη, ὡς φωνὴ ἀόρατος.
Μοῖρα, βαθεῖα, ἀκίνητος παρουσία.
