Μαθαίνω Ὀρθογραφία —
Του Δημήτρη Βόγγολη
Η ὀρθογραφία δὲν εἶναι ἁπλῶς ἕνα σχολικὸ μάθημα· εἶναι τὸ πολύτιμο ἐργαλεῖο τοῦ ἀνθρώπου ποὺ θέλει νὰ βαδίζει μὲ σιγουριά σὲ κάθε δρόμο τῆς ἐπιστήμης, τῆς τέχνης, τῆς κοινωνίας. Ὅποιος γράφει σωστὰ, ὄχι μόνο ἀποφεύγει λάθη ποὺ μποροῦν νὰ τοῦ στοιχίσουν βαθμοὺς ἢ ἐντυπώσεις, ἀλλὰ καλλιεργεῖ καὶ τὴν ἔμφυτη ἀξιοπρέπεια τοῦ λόγου του. Ἡ σωστὴ γραφή εἶναι ἔνδειξη σεβασμοῦ: σεβασμοῦ πρὸς τὸν ἑαυτό μας, πρὸς τὸν συνομιλητή μας, πρὸς τὴν γλῶσσα ποὺ παραλάβαμε ἀπὸ τοὺς προγόνους μας.
Σκεφθεῖτε μόνο πόσο λεπτή εἶναι ἡ διαφορά ἀνάμεσα στὴν ἀλήθεια καὶ στὴν παρανόηση. Ἕνας ἄνθρωπος θέλει νὰ ἐκφράσει τὴν φιλία του σὲ ἕναν φίλο· ἂν ὅμως γράψει «Φήλος» ἀντὶ «Φίλος», ἀντί νὰ τοῦ προσφέρει τιμή, τοῦ ἀποδίδει τὴν σημασία τοῦ «ἀπατηλοῦ». Ἡ ὀρθογραφία, λοιπόν, δὲν εἶναι τυπικότητα· εἶναι ἀκρίβεια, εἶναι ἀλήθεια, εἶναι ἦθος.
Ἡ γλῶσσα μας, πλούσια, ἀρχοντική, ἱστορικὴ καὶ συμβολική, ἀπαιτεῖ φροντίδα. Κάθε γράμμα, κάθε δίψηφο, κάθε τόνος κουβαλᾶ νόημα. Ὅταν τὰ σεβόμαστε, ἀνοίγουμε δρόμο στὴν καθαρότητα τῆς σκέψης μας. Ὅταν τὰ παραμελοῦμε, ἀφήνουμε τὴν σύγχυση νὰ ριζώσει.
Γι’ αὐτὸ μαθαίνουμε ὀρθογραφία:
για νὰ μποροῦμε νὰ μιλᾶμε μὲ ἀκρίβεια, νὰ γράφουμε μὲ τιμή, νὰ στεκόμαστε ἀπέναντι στὸν ἄλλον μὲ καθαρὸ λόγο καὶ καθαρὴ καρδιά.ίνω ορθογραφία.
ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ – ΜΕΡΟΣ Β΄
Καὶ ξεκινᾶμε:
Παρουσιάζω τις λέξεις και, ἀφοῦ τελειώσει ἡ παρουσίαση, θὰ σᾶς ζητήσω νὰ γράψετε τὶς λέξεις.
Θὰ διορθώσετε τὰ λάθη μὲ ἄριστα τὸ 10· ἀφαιρεῖτε ἕναν βαθμὸ γιὰ κάθε λάθος.
Παιδίον, πεδίον, τείχος, τοίχος, πολιτισμός, γεωμετρία, γαιώτρηση, παιδιά, ἀλείφω, ἀλοιφή, ἡ πολλή, κλήση, κλίση, κλήμα, κλίμα, ζεσταίνω, δροσίζω, μαθαίνω, γελώντας, φωνάζοντας.
ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ
1) Παιδίον – πεδίον
Παιδίον γράφεται με αι, διότι ἔχει μεγάλη δυναμική στὸν ἑλληνικὸ λόγο.
Πεδίον (πεδιάδα) γράφεται με ε, ἐπειδὴ τὸ Ε δηλώνει ἔκταση.
Ὅπως λέμε Σινικὸ Τείχος (με Ε, ἐπειδὴ ἐκτείνεται) ἀλλὰ τοίχος τοῦ σπιτιοῦ (με ΟΙ, ἐπειδὴ περιορίζεται).
2) Τείχος – τοίχος
Τείχος (ὅπως τὸ Σινικὸ) → με ΕΙ, δηλώνει μεγάλη ἔκταση.
Τοίχος τοῦ σπιτιοῦ → με ΟΙ, δηλώνει περιορισμένο χώρο.
3) Γεωμετρία – γαιώτρηση
Ἕνας γεωμέτρης, ὅταν μετρά τὴν ἐπιφάνεια τῆς γῆς ὁριζόντια, κάνει γεωμέτρηση.
Ἄν τὴ μετροῦσε κάθετα, θὰ ἔκανε γαιωμέτρηση, ἐπειδὴ μετρῶνται τὰ γαιῶδη σώματα τοῦ σύμπαντος.
Ἀπὸ ἐκεῖ προέρχεται καὶ ἡ γαιώτρηση.
4) Πολιτισμός
Ὅλα τὰ οὐσιαστικὰ ποὺ λήγουν σε -ισμός γράφονται με ι.
Εξαιρέσεις:
Δανεισμός, κνησμός, σεισμός, κατακλυσμός, χρησμός, ἐμπρησμός, ἐγκλεισμός, ἀποκλεισμός.
5) Παιδιά
Ἀπὸ τὸ παῖς – παιδός.
Στὴν ἀρχαιότητα: μετὰ παιδιᾶς (Αριστοφ.).
Σήμερα: ἀθλοπαιδιές.
6) Ἀλείφω – ἀλοιφή
Ἀλείφω → με Ε, ἐπειδὴ δηλώνει ἔκταση (ἀλείφουμε πλατιά).
Ἀλοιφή → με ΟΙ, ἐπειδὴ δηλώνει περιορισμένο χώρο (μικρὸ δοχείο).
7) Ἡ πολλή
Θηλυκό → δύο λ.
Ἀρσενικό/οὐδέτερο → πολύς, πολύ (ἕνα λ).
Μὴ τὸ μπερδεύουμε μὲ τὸν πληθυντικὸ οἱ πολλοί (δύο λ).
8) Κλήση – κλίση – κλήμα – κλίμα
Κλήση → καλῶ κάποιον.
Κλίση → γέρνω, ἔννοια κλίσεως.
Κλήμα → τοῦ ἀμπελιοῦ.
Κλίμα → καιρικὲς συνθήκες, ἀλλὰ καὶ κλίμακα, πλαγιά, κατηφοριά.
9) Ζεσταίνω
Ὅλα τὰ ρήματα ποὺ τελειώνουν σε -αίνω γράφονται με ΑΙ,
ἐκτὸς ἀπὸ τρία:
μένω, δένω, πλένω.
10) Δροσίζω
Ὅλα τὰ ρήματα σε -ίζω γράφονται με Ι,
ἐκτὸς ἀπὸ:
ἀθροίζω, δανείζω, πρήζω, συγχίζω, δακρύζω.
11) Μαθαίνω
Ὅλα τὰ εἰς -αίνω γράφονται με ΑΙ,
ἐκτὸς ἀπὸ:
φέρω, θέρω (θερμαίνω), δέρω (γδέρνω).
Στὴν ἀργκό: δέρνω = ξυλοκοπῶ.
12) Γελώντας – φωνάζοντας
Γελώντας → ἀπὸ τὸ «γελῶ». Ὅταν τὸ ω τονίζεται, γράφεται με ω.
Φωνάζοντας → ὅταν δὲν τονίζεται τὸ ω, ἡ μετοχὴ γράφεται με ο.
ΥΠΑΓΟΡΕΥΣΗ
Ἦρθε ἡ ὥρα νὰ σᾶς τὶς ὑπαγορεύσω.
Συνεχίστε νὰ γράφετε τὶς λέξεις ποὺ παρουσιάστηκαν.
Καλή ἐπιτυχία.
