Η Οδύσσεια δεν είναι απλώς ένα έπος περιπετειών. Είναι η βαθύτερη περιγραφή της ψυχής ενός ανθρώπου που παλεύει με τον ίδιο του τον εαυτό. Ο Όμηρος, μέσα από κάθε επεισόδιο, κάθε πειρασμό, κάθε τέρας και κάθε δοκιμασία, παρουσιάζει τα εσωτερικά και εξωτερικά συναισθήματα του Οδυσσέα, σαν να είναι όλα κομμάτια της ίδιας του της ψυχής.
Στην αρχή, μετά την άλωση της Τροίας, ο Οδυσσέας φέρει μέσα του την περηφάνια και τη φιλοδοξία. Θέλει να ξεχωρίσει, να δοξαστεί, να επιβεβαιώσει την αξία του. Αυτή η εσωτερική υπεροψία τον οδηγεί στους Κίκονες, όπου η απληστία και η υπερβολή τού κοστίζουν ζωές. Ο Όμηρος δείχνει ότι η πρώτη μάχη του ανθρώπου είναι με την ίδια του την υπερβολή.
Στους Λωτοφάγους, ο Οδυσσέας αντικρίζει τον κίνδυνο της λήθης. Βλέπει τους συντρόφους του να χάνουν τη μνήμη τους, να ξεχνούν ποιοι είναι. Εκεί ο ποιητής παρουσιάζει τον φόβο του ανθρώπου μήπως χαθεί μέσα στις σκέψεις του και πάψει να θυμάται τον σκοπό του.
Στον Κύκλωπα, ο Οδυσσέας συναντά τον εγωισμό του. Η εξυπνάδα του τον σώζει, αλλά η ανάγκη του να φανερώσει το όνομά του τον προδίδει. Ο Όμηρος δείχνει ότι ο άνθρωπος μπορεί να νικήσει το θηρίο, αλλά να χάσει από τον ίδιο του τον εαυτό.
Με τον Αίολο, ο Οδυσσέας βιώνει την απώλεια ελέγχου. Η ευκαιρία της σωτηρίας χάνεται επειδή δεν μπορεί να συγκρατήσει τους συντρόφους του. Η ψυχή του γεμίζει ανασφάλεια και απογοήτευση.
Στους Λαιστρυγόνες, ο φόβος κορυφώνεται. Η καταστροφή του στόλου είναι η στιγμή της απόλυτης ψυχικής κατάρρευσης. Ο άνθρωπος βλέπει ότι δεν είναι παντοδύναμος.
Με την Κίρκη, ο Οδυσσέας συναντά τη γοητεία της ηδονής. Η επιθυμία να μείνει, να ξεχάσει την Ιθάκη, να παραδοθεί στην ευχαρίστηση, γίνεται εσωτερική μάχη. Ο Όμηρος δείχνει ότι η ηδονή μπορεί να γίνει φυλακή.
Στο Νεκρομαντείο, ο Οδυσσέας αντικρίζει την ενοχή και τον φόβο του θανάτου. Η συνάντηση με τις ψυχές είναι η στιγμή της εσωτερικής του κρίσης. Εκεί ο άνθρωπος βλέπει τις συνέπειες των πράξεών του.
Με τις Σειρήνες, ο Οδυσσέας παλεύει με τη ματαιοδοξία. Θέλει να ακούσει το τραγούδι τους, θέλει να γνωρίσει τα πάντα. Ο Όμηρος δείχνει ότι η γνώση χωρίς μέτρο μπορεί να γίνει καταστροφή.
Στη Σκύλλα και τη Χάρυβδη, ο Οδυσσέας βιώνει την αναγκαστική θυσία. Πρέπει να δεχτεί ότι κάποιοι θα χαθούν. Η ψυχή του σκληραίνει, όχι από κακία, αλλά από ανάγκη.
Στη Θρινακία, η ανυπακοή των συντρόφων του φέρνει την απόλυτη τιμωρία. Ο Οδυσσέας νιώθει την αδυναμία του να ελέγξει τους άλλους και την πίκρα της απώλειας.
Με την Καλυψώ, ο Οδυσσέας παλεύει με την επιθυμία και τον θυμό. Η νύμφη είναι ο πειρασμός της παραμονής, της λήθης, της εύκολης ζωής. Ο Όμηρος δείχνει ότι ο άνθρωπος πρέπει να αρνηθεί το πρόσκαιρο για να φτάσει στο αληθινό.
Στους Φαίακες, ο Οδυσσέας ξαναβρίσκει την ελπίδα. Εκεί η ψυχή του ανακουφίζεται, ξαναβρίσκει τη δύναμη να συνεχίσει.
Και τέλος, στην Ιθάκη, ο Οδυσσέας δεν επιστρέφει απλώς στον τόπο του. Επιστρέφει στον εαυτό του. Η Ιθάκη είναι η αλήθεια του, η ολοκλήρωση, η στιγμή που ο άνθρωπος συναντά την ουσία του.
Φιλοι μου
Η Οδύσσεια είναι το ταξίδι ενός ανθρώπου μέσα στα ίδια του τα συναισθήματα. Ο φόβος, η επιθυμία, η λήθη, η ενοχή, η περηφάνια, η ελπίδα — όλα γίνονται στάδια ωρίμανσης. Ο Όμηρος δεν περιγράφει περιπέτειες. Περιγράφει ψυχή. Και μας δείχνει ότι η μεγαλύτερη Ιθάκη είναι πάντα μέσα μας.
Δημήτρης Βόγγολης
